ΓΝΩΣΙΑΚΗ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΙΚΗ ΘΕΡΑΠΕΙΑ (ΓΣΘ)
Η Γνωσιακή Συμπεριφορική Θεραπεία, είναι μια σχετικά νέα θεραπευτική μέθοδος που αναπτύχθηκε από τον ψυχίατρο Aaron T. Beck την δεκαετία του ’60. Παρά το σύντομο παρελθόν της είναι μια από τις πιο διαδεδομένες και εμπειρικά και επιστημονικά τεκμηριωμένες θεραπείες με τεράστιο όγκο επιστημονικών άρθρων που τεκμηριώνουν την αποτελεσματικότητά της για μεγάλο εύρος ψυχολογικών διαταραχών και άλλων προβλημάτων υγείας. Οι τεχνικές της ΓΣΘ χρησιμοποιούνται στην πράξη τόσο στο πλαίσιο της ατομικής θεραπείας όσο και για ζεύγη ή ομάδες.
Ο τρόπος με τον οποίο λειτουργεί εξηγείται από την ανάλυση του τίτλου της. Η ΓΣΘ υποστηρίζει πως ο τρόπος με τον οποίο κανείς σκέπτεται και ερμηνεύει τον κόσμο και τα γεγονότα γύρω του (γνωσιακό κομμάτι) επηρεάζει το τι θα αισθανθεί, αλλά κυρίως τον τρόπο με τον οποίο θα αντιδράσει (συμπεριφορικό κομμάτι). Για τη ΓΣΘ τα δυο αυτά κομμάτια αλληλεπιδρούν και αλληλοεπηρεάζονται με αποτέλεσμα να δημιουργούν συχνά φαύλους κύκλους μέσα στους οποίους κανείς εγκλωβίζεται και οι οποίοι συντηρούν τις συναισθηματικές και πρακτικές δυσκολίες του ατόμου.
Ένα παράδειγμα ενός τέτοιου φαύλου κύκλου είναι το εξής: Η Μ. προετοιμάζεται για τις εξετάσεις και σκέφτεται πως «θα αποτύχει» και «πως όλα είναι πολύ δύσκολα για εκείνη» (σκέψεις). Αυτές οι σκέψεις τη γεμίζουν με άγχος και φόβο (συναίσθημα) και τη δυσκολεύουν να συγκεντρωθεί και να απομνημονεύσει όλες τις πληροφορίες, ενώ παρατηρεί πως την πιάνει συχνά ταχυπαλμία (σωματικές αισθήσεις). Όσο η μέρα των εξετάσεων πλησιάζει, εκείνη αναβάλει να διαβάσει και αποθαρρύνεται στο να προσπαθήσει (συμπεριφορά). Το αποτέλεσμα αυτής της της συμπεριφοράς είναι ότι οι σκέψεις της φαίνονται όλο και πιο ρεαλιστικές, ενώ το άγχος και ο φόβος της για τις εξετάσεις μεγαλώνουν, με αποτέλεσμα να αναβάλλει όλο και περισσότερο.
Μέσα από τη Γνωσιακή Συμπεριφορική θεραπεία, η Μ. μαθαίνει να αναγνωρίζει τις δυσλειτουργικές τις σκέψεις και τα δυσλειτουργικά μοτίβα στη συμπεριφορά της που τη δυσκολεύουν και την κρατούν εγκλωβισμένη στους φαύλους κύκλους της. Μαθαίνει να αναγνωρίζει συχνά λάθη που όλοι κάνουμε στις σκέψεις μας, καθώς και τα συμπτώματα με τα οποία το σώμα της αντιδρά στις καταστάσεις και προβληματίζεται γύρω από τις αλλαγές που χρειάζεται να κάνει για να διευκολύνει τον εαυτό της μέσα στην κατάσταση, αναγνωρίζοντας την ευθύνη και το κομμάτι του ελέγχου που της αναλογεί.
Η Γνωσιακή Συμπεριφορική Θεραπεία παραδοσιακά είναι μια βραχείας διάρκειας θεραπεία (12-24 συνεδρίες), αλλά μπορεί να διαρκέσει μέχρι και 1-2 έτη αναλόγως το αίτημα και τον θεραπευόμενο. Βασικό στοιχείο του μοντέλου αυτού είναι ότι είναι ιδιαίτερα συνεργατικό και δίνει αρκετό χώρο και πρωτοβουλία στο θεραπευόμενο με στόχο να γίνει μελλοντικά ο ίδιος «ο θεραπευτής του εαυτού του».
Μερικά ενδιαφέροντα βιβλία εμπνευσμένα από τη Γνωσιακή Συμπεριφορική Θεραπεία είναι
• Alberti., R., & Emmons, M. (2002). Δικαίωμά Σας! Ένας οδηγός για περισσότερο ισότιμες σχέσεις (Γ. Σίμος Επιμ. Έκδ., Ν. Νικολαΐδης Μτφ.). Αθήνα: Εκδόσεις Πατάκη. (Τίτλος πρωτοτύπου: Your perfect right: a guide to assertive living. Έτος πρωτότυπης έκδοσης: 1993).
• Beck, Α. Τ. (1996). Δεν αρκεί μόνο η αγάπη (Γ. Σίμος Επιμ. Έκδ., Χ. Μουτζούκης Μτφ.). Αθήνα: Εκδόσεις Πατάκη. (Τίτλος πρωτοτύπου: Love is never enough. Έτος πρωτότυπης έκδοσης: 1988).
• Burns, D. D. (1997). Αισθανθείτε καλά! (Γ. Σίμος Επιμ. Έκδ., Μ. Χήρα Μτφ.). Αθήνα: Εκδόσεις Πατάκη. (Τίτλος πρωτοτύπου: Feeling Good. Έτος πρωτότυπης έκδοσης: 1980).
• Gilbert, P. (1999). Ξεπερνώντας την κατάθλιψη: Ένας οδηγός αυτοβοήθειας με γνωστικές-συμπεριφοριστικές τεχνικές (Δ. Μόνος Επιμ. Έκδ., Κ. Αγγελή, & Γ. Ευσταθίου Μτφ.). Αθήνα: Ελληνικά Γράμματα. (Τίτλος πρωτοτύπου: Overcoming Depression. Έτος πρωτότυπης έκδοσης: 1997).
• Kennerley, H. (1999). Ξεπερνώντας το άγχος: Ένας οδηγός αυτοβοήθειας με γνωστικές-συμπεριφοριστικές τεχνικές (Μ. Χαρίτου-Φατούρου Επιμ. Έκδ., Γ. Ευσταθίου, & Κ. Αγγελή Μτφ.). Αθήνα: Ελληνικά Γράμματα. (Τίτλος πρωτοτύπου: Overcoming Anxiety. Έτος πρωτότυπης έκδοσης: 1997).
• Silove, D., & Manicavasagar, V. (2000). Ξεπερνώντας τον πανικό: Ένας οδηγός αυτοβοήθειας με γνωστικές-συμπεριφοριστικές τεχνικές (Θ. Καλπάκογλου Επιμ. Έκδ., Ν. Βουλαλάς Μτφ.). Αθήνα: Ελληνικά Γράμματα. (Τίτλος πρωτοτύπου: Overcoming Panic. Έτος πρωτότυπης έκδοσης: 1997).
